Definitie van 'sportethiek'

Gepubliceerd: 22 augustus 2014

Enige tijd geleden belandde ik in een discussie over sportethiek. De onderliggende vraag was: "Sportehiek, wat is dat nu?" Een van de praktische vragen hierbij was of in praatprogramma's over sport (denk aan Voetbal International of Studio Voetbal) ook sportethiek wordt bedreven. De meeste aanwezigen vonden van niet. Voordat je echter tot deze opvatting kan komen, moet je eerst de vraag stellen wat je precies onder "sportethiek" moet verstaan. Want afhankelijk van wat je definitie van sportethiek is, vallen sommige zaken er wel onder en andere niet. 

En om dan meteen met het slechte nieuws te beginnen: er is niet één definitie van sportethiek. Als je er naar zoekt, zul je meerdere definities van sportethiek vinden. Dé definitie van sportethiek, een beschrijving waarover dus overeenstemming bestaat, is er niet. Toch zijn er wel enkele terugkerende criteria te onderkennen als het op het begrip 'sportethiek' aankomt.
Definitie
Sportethiek is het vakgebied dat kritisch reflecteert over wat sport voor ons mensen betekent en wat in dit licht goede sportbeoefening is.

Reflectie
Deze definitie maakt reeds duidelijk dat met sportethiek niet verwezen wordt naar een set normen of richtlijnen waar je als sporter maar aan te houden hebt (omdat je anders "niet-ethisch" zou zijn) maar dat het in eerste instantie gaat om het reflecteren.

Soms wordt mij wel eens gevraagd wat ik van een bepaald onderwerp of voorval vind. De vraagsteller heeft dan vaak de hoop dat ik een duidelijke mening heb die sterk moraliserend van aard is en het liefst de mening van die persoon bevestigt ("Amstrong deugt niet", "die overtreding van Nigel de Jong was inderdaad schandalig", "het bestuur van Ajax handelde niet correct", etc). Helaas moet ik de toehoorder dan teleurstellen. De meeste ethici reflecteren over sport. Dit impliceert het opschorten van je oordeel. Sportanalisten zijn hier misschien minder goed in?

Vakgebied
Reflectie gaat trouwens verder dan enkel het nadenken-an-sich. Bij ethiek - als onderdeel van de filosofie - gaat het om het systematisch bestuderen van een onderwerp. Vandaar dat ook gesproken wordt van een vakgebied. Met eigen theorieën, (soms) eigen taalgebruik, eigen gewoontes, et cetera.

Betekenis voor mensen / goede sportbeoefening
De sportethiek denkt na over wat sport voor een mens betekent. Met andere woorden: welke rol speelt sport in het menselijk leven? De belangrijkste vraag hierbij is misschien wel: moet sport bijdragen aan het menselijk geluk? Moeten de normen altijd nageleefd worden? Welke criteria kun je hanteren om iets als vals spelen te bestempelen? Met andere woorden: wat is goede sportbeoefening?

Sport in brede zin
Bovenstaande definitie maakt ook duidelijk dat de sportethiek de sport in de meeste brede zin van het woord bestudeerd. Sportethiek is meer dan het behandelen van bekende thema's als doping, omkoping, mensenhandel, geweld en discriminatie. Natuurlijk is het ook interessant om over deze onderwerpen kritisch na te denken en van gedachten te wisselen maar ook andere onderwerpen binnen de sport verdienen onze aandacht. Bijvoorbeeld na te denken over de maakbaarheid van de mens in relatie tot sport.

Kritische houding als voorwaarde
Tot slot vraagt het beoefenen van sportethiek om een kritische houding. Dat de beweringen die worden uitgesproken worden onderzocht en worden bevraagd. Wat wordt bedoeld met dit of dat begrip? Klopt dat wel? Is er wel bewijs voor? Et cetera. Hierin verschilt de ethicus vaak van een analist.

Tot slot
Ter overweging, maar misschien is het begrip sportanalist eigenlijk reeds misleidend. Veel sportanalisten geven namelijk niet enkel een analyse maar evalueren ook. Dit gaat verder dan enkel het ontleden van een situatie. Veel analisten geven ook hun mening nadat ze een situatie hebben bestudeerd. Helaas bestaat het woord 'sportevaluatist' niet.